Bukan semua pertengkaran merupakan kesalahan jenayah. Tetapi ada kata-kata yang boleh membawa akibat lebih serius daripada sekadar keluar daripada kumpulan WhatsApp.
Semuanya bermula dengan satu mesej dalam kumpulan WhatsApp.
Seorang menegur. Seorang lagi terasa. Kemudian ada yang menyindir, ada yang membalas, dan tidak lama selepas itu, semua orang mula menaip menggunakan HURUF BESAR.
Ada pula yang mula mengungkit kisah lama yang sebenarnya langsung tiada kaitan dengan perkara yang sedang dipertengkarkan.
Akhirnya, muncullah ayat yang cukup popular:
“Aku dah screenshot semua ni. Esok aku buat report polis!”
Persoalannya, adakah setiap pertengkaran dalam WhatsApp boleh menjadi kes polis?
Jawapannya: Tidak semestinya.
Namun, bergantung pada apa yang ditulis, kepada siapa mesej itu ditujukan dan keadaan keseluruhannya, sesuatu pertengkaran boleh menimbulkan isu undang-undang yang serius.
Mari kita lihat beberapa situasi yang mungkin pernah kita saksikan, atau mungkin pernah kita alami sendiri.
1. Memaki Hamun Dalam WhatsApp — Adakah Salah di Sisi Undang-Undang?
Bayangkan seseorang menulis:
“Awak ni memang tak reti buat kerja!”
Penerimanya mungkin marah, tersinggung atau berasa terhina.
Tetapi adakah itu bermakna pengirim mesej tersebut secara automatik telah melakukan kesalahan jenayah?
Tidak.
Undang-undang tidak menjadikan setiap pertengkaran, kritikan atau kata-kata yang menyinggung perasaan sebagai suatu jenayah.
Bagaimanapun, keadaan boleh berbeza apabila mesej berbentuk ancaman, penghinaan atau cacian digunakan dengan niat untuk menyebabkan gangguan, tekanan perasaan, ketakutan atau kegelisahan kepada seseorang, atau apabila pengirim tahu atau sepatutnya tahu bahawa mesej itu berkemungkinan menyebabkan kesan tersebut.
Di bawah Seksyen 507B Kanun Keseksaan, perbuatan sedemikian boleh menjadi kesalahan jenayah sekiranya unsur-unsur kesalahan itu dipenuhi.
Peruntukan ini diperkenalkan melalui pindaan undang-undang yang berkuat kuasa pada 11 Julai 2025.
Justeru, bukan semata-mata penggunaan perkataan kasar yang menjadi persoalan. Kandungan mesej, niat, konteks dan kesannya perlu dinilai secara keseluruhan.
2. “Kau Tunggu. Aku Datang Rumah Kau Malam Ni!”
Sekarang bayangkan pertengkaran itu menjadi semakin panas.
Seseorang menghantar mesej:
“Aku tahu rumah kau dekat mana. Malam ni aku datang cari kau. Siaplah!”
Adakah ini sekadar luahan kemarahan?
Mungkin. Tetapi ia juga boleh menimbulkan persoalan sama ada suatu ugutan jenayah telah berlaku.
Seksyen 503 Kanun Keseksaan memperuntukkan kesalahan ugutan jenayah (criminal intimidation), antaranya apabila seseorang mengancam untuk mendatangkan kecederaan terhadap diri, reputasi atau harta seseorang dengan niat menyebabkan kegentaran atau memaksa orang itu melakukan, atau tidak melakukan, sesuatu perkara.
Hukuman bagi kesalahan tersebut diperuntukkan di bawah Seksyen 506 Kanun Keseksaan.
Perkataan seperti “siaplah kau” tidak boleh dinilai secara terasing. Mahkamah perlu mempertimbangkan maksud sebenar ugutan itu berdasarkan keadaan dan bukti yang ada.
Jika mesej turut menyatakan ancaman mencederakan atau membunuh, perkara tersebut tentu wajar diambil dengan lebih serius.
Nasihat kami: Jika menerima ugutan yang dipercayai boleh membahayakan keselamatan, jangan membalas dengan ugutan yang lain. Simpan bukti dan dapatkan bantuan polis. Jika terdapat bahaya serta-merta, hubungi talian kecemasan 999.
3. Menuduh Orang Mencuri atau Menipu Dalam Kumpulan WhatsApp
Situasi ini juga tidak kurang biasa.
Contohnya, dalam kumpulan penduduk taman, seseorang menulis:
“Jangan percaya si A tu. Dia memang penipu. Duit orang semua dia sapu!”
Bagaimana jika tuduhan tersebut tidak benar?
Tindakan itu mungkin menimbulkan isu fitnah atau defamasi.
Secara umum, tuntutan fitnah sivil boleh timbul apabila sesuatu kenyataan yang membawa maksud memfitnah seseorang disampaikan kepada pihak ketiga, merujuk kepada orang tersebut dan memenuhi unsur-unsur tuntutan yang berkaitan.
Dalam kumpulan WhatsApp, mesej yang dibaca oleh ahli-ahli lain boleh memenuhi unsur penyampaian kepada pihak ketiga.
Namun, bukan setiap kenyataan negatif merupakan fitnah yang boleh dituntut. Makna perkataan, kebenaran dakwaan, konteks dan pembelaan undang-undang yang tersedia turut perlu dipertimbangkan.
Di Malaysia, fitnah boleh melibatkan tindakan sivil, dan dalam keadaan tertentu juga boleh melibatkan kesalahan jenayah di bawah Seksyen 499 dan 500 Kanun Keseksaan.
Perkara penting yang perlu difahami: Membuat laporan polis dan memfailkan tuntutan fitnah sivil ialah dua proses yang berbeza. Laporan polis tidak bermakna seseorang akan secara automatik menerima pampasan.
Sebelum menuduh seseorang secara terbuka, pastikan perkara yang hendak dinyatakan benar-benar berasas.
4. Menyebarkan Nombor Telefon, Alamat atau Gambar Kerana Marah
Bayangkan selepas bergaduh, seseorang mengambil keputusan untuk menyebarkan nombor telefon dan alamat rumah pihak yang dimarahinya dalam kumpulan WhatsApp lain.
Dia turut menulis:
“Ini orangnya. Siapa nak cari dia, boleh pergi alamat ni!”
Perbuatan seperti ini bukan sekadar pertengkaran mulut.
Di bawah Seksyen 507E dan 507F Kanun Keseksaan, penyebaran atau pendedahan maklumat identiti seseorang dalam keadaan tertentu boleh menjadi kesalahan, khususnya apabila dilakukan dengan niat atau pengetahuan berkaitan gangguan, ketakutan atau kemungkinan menyebabkan mudarat.
Perbuatan sebegini sering disebut sebagai doxing.
Walau bagaimanapun, bukan setiap perkongsian nombor telefon atau alamat secara automatik menjadi kesalahan. Tujuan, keadaan dan unsur peruntukan undang-undang mesti diteliti.
Jangan jadikan maklumat peribadi seseorang sebagai senjata apabila berlaku perselisihan faham.
5. Bagaimana Jika Seseorang Menghantar Mesej Mengganggu Berulang Kali?
Ada juga pertengkaran yang sebenarnya sudah tamat, tetapi salah seorang pihak masih terus menghantar mesej.
Pagi, petang, malam.
Sudah diminta berhenti, tetapi mesej tetap diteruskan. Kadangkala menggunakan nombor telefon lain selepas disekat.
Keadaan ini boleh menimbulkan isu gangguan atau, bergantung pada fakta, perbuatan menghendap (stalking).
Seksyen 507A Kanun Keseksaan berkaitan perbuatan menghendap yang dilakukan secara berulang dan menyebabkan, atau berkemungkinan menyebabkan, gangguan, tekanan atau ketakutan terhadap keselamatan seseorang.
Selain itu, Seksyen 233 Akta Komunikasi dan Multimedia 1998, sebagaimana dipinda, turut memperuntukkan kesalahan tertentu berkaitan penyalahgunaan kemudahan rangkaian atau perkhidmatan komunikasi, termasuk komunikasi yang mempunyai ciri terlarang dan niat yang ditetapkan oleh undang-undang.
Sama ada sesuatu mesej melanggar undang-undang memerlukan penelitian terhadap fakta dan unsur kesalahan yang sebenar.
6. Adakah Screenshot WhatsApp Boleh Dijadikan Bukti?
Ya, perbualan WhatsApp boleh menjadi bahan bukti dalam prosiding undang-undang, tertakluk kepada peraturan mengenai kerelevanan, ketulenan dan kebolehterimaan keterangan.
Walau bagaimanapun, mempunyai screenshot tidak bermakna seseorang telah membuktikan kesnya.
Mahkamah mungkin perlu meneliti siapa sebenarnya menghantar mesej tersebut, sama ada perbualan itu lengkap, sama ada mesej telah diubah dan bagaimana bukti elektronik itu diperoleh serta dikemukakan.
Antara perkara yang wajar dilakukan apabila menyimpan bukti ialah:
Ambil screenshot yang menunjukkan nama atau nombor pengirim, tarikh, masa dan kandungan mesej.
Simpan keseluruhan perbualan yang berkaitan, termasuk mesej sebelum dan selepas pertengkaran.
Jangan mengubah atau menyunting screenshot asal.
Simpan mesej suara, gambar atau dokumen yang berkaitan.
Jika boleh, kekalkan perbualan asal pada telefon dan buat salinan sandaran.
Jangan hanya menyimpan satu ayat yang menyebelahi kita sedangkan sepuluh ayat sebelumnya mungkin memberikan gambaran yang berbeza.
Dalam sesuatu pertikaian undang-undang, konteks adalah penting.
7. Apa Yang Patut Dilakukan Jika Menjadi Mangsa Ugutan atau Gangguan WhatsApp?
Sekiranya pertengkaran sudah melibatkan ugutan, gangguan berterusan atau penyebaran maklumat peribadi, beberapa langkah boleh dipertimbangkan.
Pertama: Jangan membalas dalam keadaan marah.
Kita mungkin pada mulanya menjadi pihak yang menerima ugutan, tetapi tindakan membalas dengan ancaman sendiri boleh menimbulkan masalah undang-undang yang baharu.
Kedua: Simpan bukti.
Pastikan mesej, screenshot dan maklumat berkaitan tidak hilang. Jangan tergesa-gesa memadamkan keseluruhan perbualan.
Ketiga: Pertimbangkan laporan polis.
Jika terdapat unsur ugutan, gangguan serius atau kesalahan jenayah, laporan polis boleh dibuat supaya perkara tersebut dinilai dan disiasat oleh pihak berkuasa.
Keempat: Gunakan saluran aduan yang berkaitan.
Bagi isu komunikasi dalam talian, aduan juga boleh dikemukakan kepada Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia Malaysia (MCMC), mengikut jenis aduan. Fungsi saluran ini berbeza daripada siasatan jenayah oleh pihak polis.
Kelima: Dapatkan nasihat guaman jika perlu.
Jika perkara melibatkan tuduhan yang merosakkan reputasi, ancaman, siasatan polis atau kemungkinan tindakan mahkamah, nasihat guaman dapat membantu mengenal pasti langkah yang sesuai.
8. Bagaimana Jika Kita Pula Yang Dilaporkan Kepada Polis?
Jangan terus menganggap bahawa laporan polis bermakna kita sudah melakukan kesalahan.
Laporan polis ialah maklumat yang dikemukakan kepada pihak berkuasa. Sama ada terdapat kesalahan, bukti yang mencukupi dan asas untuk pendakwaan merupakan persoalan yang perlu ditentukan melalui proses undang-undang.
Jika dipanggil untuk memberikan keterangan, dapatkan penjelasan mengenai tujuan kehadiran dan status anda dalam siasatan. Dapatkan nasihat peguam mengenai hak serta tanggungjawab anda, dan jangan memadam atau mengubah bukti yang berkaitan.
Paling penting, jangan pula mengugut pengadu supaya menarik balik laporannya.
Kesimpulan: Fikir Dahulu Sebelum Tekan Send
WhatsApp memudahkan kita berkomunikasi. Tetapi kemudahan yang sama juga membolehkan kata-kata yang ditaip ketika marah disimpan, disebarkan dan digunakan sebagai bukti.
Kita berhak untuk tidak bersetuju. Kita boleh menegur, mempertahankan pendapat dan menyuarakan rasa tidak puas hati.
Namun, kebebasan bersuara bukanlah lesen untuk mengugut, mengganggu atau menyebarkan tuduhan tanpa asas.
Dan kepada mereka yang gemar mengakhiri pertengkaran dengan ayat:
“Aku screenshot semua ni!”
Ingatlah bahawa screenshot bukan sahaja boleh merakam apa yang orang lain katakan.
Ia juga boleh merakam apa yang kita sendiri telah tulis.
Jadi, sebelum menghantar mesej ketika sedang marah, mungkin elok baca sekali lagi.
Kadangkala tindakan paling bijak bukanlah menaip balasan yang paling panjang.
Tetapi memilih untuk tidak menekan butang SEND.
Artikel ini diterbitkan oleh Wira Law Firm sebagai panduan dan maklumat undang-undang umum. Ia bukan nasihat guaman khusus bagi mana-mana kes. Setiap pertikaian tertakluk kepada fakta, bukti dan undang-undang yang terpakai.